भगवान बिरसा मुंडा

भगवान बिरसा मुंडा हे झारखंडमधील मुंडा आदिवासी समाजाचे महान नेते आणि क्रांतिकारी होते. त्यांनी ब्रिटिश वसाहतवाद आणि जमीनदारांच्या शोषणाविरुद्ध "उलगुलान" (महाविद्रोह) चळवळ उभारली. त्यांना आदिवासी समाज "धरती आबा" (पृथ्वीचे पिता) म्हणून पूजतो.

बिरसा मुंडा यांचा जन्म १५ नोव्हेंबर १८७५ रोजी झारखंडमधील उलिहातू गावात झाला. त्यांनी लहानपणी मिशनरी शाळेत शिक्षण घेतले. नंतर त्यांनी ख्रिश्चन धर्म सोडून आदिवासी परंपरांकडे परत आले.

त्यांनी आदिवासींना सांगितले की जमीन त्यांची आहे आणि ब्रिटिश व जमीनदारांनी ती बळकावली आहे. त्यांनी "बिरसाइत" धर्माची स्थापना केली आणि स्वतःला ईश्वराचा दूत म्हणून सांगितले.

इ.स. १८९९-१९०० मध्ये त्यांनी "उलगुलान" (महाविद्रोह) उभारला. ब्रिटिशांनी त्यांना अटक केली. रांची तुरुंगात इ.स. १९०० मध्ये वयाच्या अवघ्या २५ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.