भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
इ.स. १८९१ – इ.स. १९५६
भारतीय संविधानाचे शिल्पकार; दलित आणि महिला हक्क, शिक्षण आणि सामाजिक न्यायाचे महान पुरस्कर्ते.
परिचय
भारतरत्न डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर हे भारतीय संविधानाचे शिल्पकार, महान विधिज्ञ, अर्थशास्त्रज्ञ, समाजसुधारक आणि दलित आणि महिला हक्कांचे अग्रणी नेते होते. त्यांनी जातिव्यवस्थेविरुद्ध आयुष्यभर संघर्ष केला आणि लाखो दलितांना बौद्ध धर्माची दीक्षा दिली.
जीवनचरित्र
डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर यांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी मध्य प्रदेशातील महू येथे महार कुटुंबात झाला. लहानपणापासूनच त्यांना जातिभेदाच्या अनेक यातना सहन कराव्या लागल्या.
त्यांनी मुंबई, कोलंबिया विद्यापीठ (अमेरिका) आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स येथे उच्च शिक्षण घेतले. ते अनेक पदव्या मिळवणारे भारतातील पहिले दलित होते.
त्यांनी "मूकनायक" (१९२०), "बहिष्कृत भारत" (१९२७) आणि "जनता" (१९३०) ही वृत्तपत्रे सुरू केली. महाड येथे चवदार तळ्याचा सत्याग्रह (१९२७) आणि नाशिक येथे काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रह (१९३०) केला.
ते भारतीय संविधान सभेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते. त्यांनी भारतीय संविधान लिहिले. इ.स. १९५६ मध्ये नागपूर येथे त्यांनी लाखो अनुयायांसह बौद्ध धर्म स्वीकारला. ६ डिसेंबर १९५६ रोजी दिल्ली येथे त्यांचे निधन झाले.
प्रमुख कार्य व साहित्य
डॉ. आंबेडकरांनी भारतीय संविधान लिहिले. "जाती उच्छेदन" (Annihilation of Caste), "बुद्ध आणि त्यांचा धम्म", "शूद्र पूर्वी कोण होते?" यांसारखे महत्त्वाचे ग्रंथ लिहिले. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या स्थापनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. दलित आणि महिला हक्कांसाठी अनेक आंदोलने केली.
प्रसिद्ध विचार
"शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा."
"मी समाजाची प्रगती महिलांनी साध्य केलेल्या प्रगतीच्या प्रमाणात मोजतो."
"जीवन दीर्घ असण्यापेक्षा महान असावे."
"माझ्या मते, एखाद्या धर्माने माणसाला माणूस म्हणून वागवले पाहिजे."
संबंधित स्थळे
महू
जन्मस्थान; आता डॉ. आंबेडकरनगर
मध्य प्रदेश, भारत
दीक्षाभूमी, नागपूर
बौद्ध धर्म स्वीकाराचे स्थान
नागपूर, महाराष्ट्र
चैत्यभूमी, मुंबई
समाधीस्थान
दादर, मुंबई, महाराष्ट्र
महाड
चवदार तळे सत्याग्रहाचे स्थान
रायगड जिल्हा, महाराष्ट्र