संत तुकाराम महाराज

संत तुकाराम महाराज हे महाराष्ट्राच्या वारकरी संप्रदायातील एक महान संत होते. त्यांनी आपल्या अभंगांद्वारे जातिभेद, अस्पृश्यता आणि सामाजिक विषमतेवर कठोर टीका केली. त्यांचे अभंग आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक जीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.

संत तुकाराम महाराज यांचा जन्म इ.स. १५९८ मध्ये पुणे जिल्ह्यातील देहू येथे कुणबी कुटुंबात झाला. लहान वयातच त्यांना अनेक दुःखांना सामोरे जावे लागले – दुष्काळ, कुटुंबातील मृत्यू आणि कर्जाचे ओझे.

या संकटांतून त्यांनी विठ्ठलभक्तीत आश्रय घेतला आणि अभंग रचण्यास सुरुवात केली. त्यांनी सांगितले की ईश्वरभक्तीसाठी जात, कुळ किंवा पांडित्य आवश्यक नाही. त्यांनी शूद्र आणि अस्पृश्यांनाही भक्तीचा अधिकार असल्याचे ठामपणे सांगितले.

ब्राह्मण पंडितांनी त्यांच्या अभंगांना विरोध केला आणि ते इंद्रायणी नदीत बुडवण्यास सांगितले. परंतु अभंग तरंगत राहिले असे सांगितले जाते. त्यांनी इ.स. १६५० मध्ये सदेह वैकुंठगमन केले असे भक्त मानतात.