संत कबीर
इ.स. १३९८ – इ.स. १५१८
जातिभेद आणि धार्मिक कट्टरतेला आव्हान देणारे महान संत-कवी.
परिचय
संत कबीर हे भारतातील भक्ती चळवळीतील एक महान संत-कवी होते. त्यांनी हिंदू आणि मुस्लिम दोन्ही धर्मांतील कर्मकांड आणि जातिभेदाला कडाडून विरोध केला. त्यांच्या दोह्यांमधून (द्विपदी) समतेचा, प्रेमाचा आणि ईश्वरभक्तीचा संदेश आजही जिवंत आहे.
जीवनचरित्र
संत कबीर यांचा जन्म इ.स. १३९८ मध्ये वाराणसी (काशी) येथे झाला असे मानले जाते. त्यांचे पालनपोषण एका मुस्लिम विणकर कुटुंबाने केले. ते रामानंद यांचे शिष्य होते असे सांगितले जाते.
कबीरांनी आपल्या जीवनात विणकाम करत उपजीविका केली आणि त्याचवेळी आपल्या दोह्यांद्वारे समाजाला जागृत केले. त्यांनी हिंदू आणि मुस्लिम दोन्ही धर्मांतील बाह्याचार, मूर्तिपूजा, तीर्थयात्रा, जातिभेद यांवर कठोर टीका केली.
त्यांनी सांगितले की ईश्वर एकच आहे आणि तो मंदिर किंवा मशिदीत नसून प्रत्येक मनुष्याच्या हृदयात वास करतो. त्यांचे निधन मगहर येथे इ.स. १५१८ मध्ये झाले.
प्रमुख कार्य व साहित्य
कबीरांच्या रचना "बीजक" या ग्रंथात संकलित आहेत, ज्यात साखी, सबद आणि रमैनी यांचा समावेश आहे. शीख धर्माच्या गुरुग्रंथ साहिबमध्येही त्यांचे अनेक दोहे समाविष्ट आहेत. त्यांनी कबीरपंथ या संप्रदायाचा पाया घातला.
प्रसिद्ध विचार
"जाति न पूछो साधु की, पूछ लीजिए ज्ञान। (साधूची जात विचारू नका, त्याचे ज्ञान विचारा.)"
"पोथी पढ़ि पढ़ि जग मुआ, पंडित भया न कोय। (ग्रंथ वाचून जग मेले, पण कोणी पंडित झाला नाही.)"
"दुख में सुमिरन सब करे, सुख में करे न कोय। (दुःखात सर्व देवाला आठवतात, सुखात कोणी आठवत नाही.)"
संबंधित स्थळे
वाराणसी (काशी)
जन्मस्थान आणि कार्यस्थान
उत्तर प्रदेश, भारत
मगहर
निधनाचे स्थान; कबीर चौरा येथे समाधी
उत्तर प्रदेश, भारत