महात्मा ज्योतिराव फुले
इ.स. १८२७ – इ.स. १८९०
जातिव्यवस्था आणि ब्राह्मणशाहीविरुद्ध लढणारे महान समाजसुधारक; स्त्री शिक्षणाचे अग्रदूत.
परिचय
महात्मा ज्योतिराव फुले हे एकोणिसाव्या शतकातील महाराष्ट्रातील महान समाजसुधारक होते. त्यांनी जातिव्यवस्था, अस्पृश्यता आणि स्त्रियांवरील अत्याचाराविरुद्ध आयुष्यभर लढा दिला. त्यांनी पत्नी सावित्रीबाई यांच्यासह मुलींसाठी पहिली शाळा उघडली.
जीवनचरित्र
महात्मा ज्योतिराव फुले यांचा जन्म ११ एप्रिल १८२७ रोजी पुणे येथे माळी कुटुंबात झाला. लहानपणीच आईचे निधन झाले. त्यांनी स्कॉटिश मिशन स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.
इ.स. १८४८ मध्ये त्यांनी पत्नी सावित्रीबाई यांच्यासह पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींसाठी पहिली शाळा उघडली. त्यानंतर त्यांनी अस्पृश्यांसाठीही शाळा उघडल्या. त्यांनी आपल्या घराचा विहीर अस्पृश्यांसाठी खुली केली.
इ.स. १८७३ मध्ये त्यांनी "सत्यशोधक समाज" ची स्थापना केली. त्यांनी "गुलामगिरी" आणि "शेतकऱ्याचा आसूड" यांसारखे महत्त्वाचे ग्रंथ लिहिले. इ.स. १८८८ मध्ये मुंबईतील एका सभेत त्यांना "महात्मा" ही पदवी देण्यात आली. त्यांचे निधन २८ नोव्हेंबर १८९० रोजी झाले.
प्रमुख कार्य व साहित्य
ज्योतिरावांनी "गुलामगिरी" (१८७३), "शेतकऱ्याचा आसूड" (१८८३), "सार्वजनिक सत्यधर्म" यांसारखे महत्त्वाचे ग्रंथ लिहिले. सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. मुलींसाठी आणि अस्पृश्यांसाठी शाळा उघडल्या. विधवा पुनर्विवाहाचा पुरस्कार केला. बालहत्या प्रतिबंधक गृह स्थापन केले.
प्रसिद्ध विचार
"विद्येविना मती गेली। मतीविना नीती गेली।। नीतीविना गती गेली। गतीविना वित्त गेले।।"
"जोतिबा म्हणे सत्य सांगतो। जातिभेद हा पाप आहे।।"
"शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा."
संबंधित स्थळे
पुणे
जन्मस्थान, कार्यस्थान आणि समाधीस्थान
पुणे, महाराष्ट्र
भिडे वाडा
पहिल्या मुलींच्या शाळेचे स्थान
पुणे, महाराष्ट्र